Wie was Els Moor?
“Leesplezier, daar begint het mee!”
Elisabeth (Els) Henriëtte Pauline Moor was een Nederlandse literatuurdocent, letterkundige en literatuurrecensent. Ze werd geboren in Heemstede (Nederland) op 17 mei 1937 en volgde het gymnasium in Hilversum, studeerde vervolgens Nederlands in Amsterdam. In 1977 vertrok ze naar Suriname, waar ze woonde en werkte tot aan haar overlijden op 9 maart 2016.
In Paramaribo was ze docent op de Surinaamse Kweekschool en het Instituut voor de Opleiding van Leraren. Literatuuronderwijs was haar passie. Ze was co-auteur van Fa yu e tron leisibakru (1998), een vernieuwende literatuurmethode voor de middelbare scholen op seniorenniveau. In het boek zelf wordt de titel niet vertaald of verklaard, maar soms maken lezers ervan: ‘Hoe word je een leesgierigaard?’
Je zou je kunnen afvragen hoe goed de samenstellers van de methode over de titel hebben nagedacht. Een bakru is een wezen dat voorkomt in winti-tradities en zowel ten goede als ten kwade kan worden ingezet. Het kan de gedaante aannemen van een kind of een dwerg en heeft een groot hoofd.
Hoewel de titel een duidelijke link heeft met Creoolse tradities, is de inhoud van de methode divers. Er wordt aandacht besteed aan de verschillende vertelculturen in Suriname, alsook het geschreven literaire erfgoed. Hier en daar is er, vanuit een Surinaamse optiek, een venster naar internationale schrijvers.
De Tori Happening, waarbij studenten in groepjes samenwerken aan de presentatie van een verhaal, is een jaarlijks evenement geworden op de scholen. Elke groep gaat op zoek naar een verhaal. Via het lot wordt bepaald welk type verhaal de groep moet uitwerken: Indiaanse mythe, Anansitori, Yorkatori of didibritori, Hindostaans verhaal of chautal, Javaans verhaal, Aucaans of Saramaccaans verhaal. De opdracht luidt verder:
Verdeel de taken. Iedereen moet bij de presentatie zijn, maar dat betekent niet dat iedereen vertelt. Er kunnen ook luisteraars zijn die reageren of achtergrondgeluiden verzorgen. Je mag attributen en kledingstukken gebruiken die bij betreffende bevolkingsgroepen of gelegenheden passen.
Vanaf 1993 tot haar dood was Els Moor redactielid van de veelgelezen zaterdagse literaire pagina in het dagblad de Ware Tijd. Hieruit vloeide onder andere Tussen Droom en Werkelijkheid (2001) voort, een verzameling van 52 recensies uit deze rubriek.
Na haar pensionering ging Els Moor onvermoeibaar voort. Ze werkte veel samen met de Stichting Projekten Protestants Christelijk Onderwijs Suriname (SPCOS). Deze organisatie richtte zich op leesbevordering. Onder andere organiseerde ze zestien jaar lang kinderboekenfestivals, zowel in Paramaribo als de districten. Els Moor had op elk festival een stand waarin ze de bezoekers op een creatieve manier kennis liet maken met Surinaamse kinderliteratuur. SCPOS was de uitgever van Lees je wijs (2008). Inhoudsopgave van Lees je wijs! Hoe bevorderen we leesplezier bij kinderen?, Els Moor - DBNL In dit boek geeft Els Moor concrete aanwijzingen om het klaslokaal leesvriendelijker te maken en leerlingen te motiveren om te lezen. De stichting schrijft in het voorwoord:
Na negen kinderboekenfestivals in Paramaribo en in totaal elf maal een kinderboekenfestival in de distrikten Marowijne (3x), Nickerie (2x), Para, Coronie, Saramacca, Commewijne, Brokopondo en Sipaliwini georganiseerd te hebben, is de SPCOS ervan overtuigd dat de uitgifte van een boek met creatieve werkvormen, die kunnen worden gebruikt bij het verwerken van Surinaamse kinderliteratuur, een noodzakelijke aanwinst is voor het onderwijsveld in het bijzonder en voor de totale gemeenschap in het algemeen.
Els Moor geeft 60 uitgewerkte voorbeelden om verhalen te verwerken in creatieve werkvormen. De kleurrijke en overzichtelijke weergave maken het boek tot een plezier voor het oog.
Na 2000 legde Els zich ook toe op het onderwijzen van het Nederlands aan inheemse kinderen van het Triodorp Kwamalasumutu. Om de paar weken vloog ze naar het diepe Surinaamse zuiden. Daaruit volgde Ik draag mijn tas op mijn rug (2008), een verslag over haar ervaringen binnen het onderwijsveld met de inwoners van het dorp.
Els Moor heeft veel betekend voor de Surinaamse literatuur in het algemeen en voor de jeugdliteratuur in het bijzonder door deze zo goed mogelijk toegankelijk te maken voor jong en oud in de gemeenschap. Ze was een gepassioneerde voorstander en voorvechter van kindvriendelijk onderwijs, met name het ontwikkelen van leesplezier bij kinderen. Ze heeft haar sporen daarin duidelijk verdiend!
